ಕ್ರಾಂತಿವೀರ ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣ ಅವರು ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ವೀರ ಸೇನಾನಿ. ಕಿತ್ತೂರು ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮನ ಪರಮ ನಿಷ್ಠಾವಂತ ದಂಡನಾಯಕರಾಗಿದ್ದ ರಾಯಣ್ಣ, ಗೆರಿಲ್ಲಾ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕಂಗೆಡಿಸಿದರು.
ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪರಿಚಯ
| ಹೆಸರು | ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣ |
| ಜನನ | ೧೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೭೯೮ (ಸಂಗೊಳ್ಳಿ, ಬೈಲಹೊಂಗಲ ತಾಲೂಕು, ಬೆಳಗಾವಿ) |
| ಬಲಿದಾನ | ೨೬ ಜನವರಿ ೧೮೩೧ (ನಂದಗಡದ ಆಲದ ಮರಕ್ಕೆ ನೇಣು) |
| ತಂದೆ-ತಾಯಿ | ರೋಗಪ್ಪ (ಭರಮಪ್ಪ) ಮತ್ತು ಕೆಂಚಮ್ಮ |
| ಸಂಸ್ಥಾನ | ಕಿತ್ತೂರು ಸಂಸ್ಥಾನ (ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮನ ಸೈನ್ಯದಳದ ನಾಯಕ) |
| ಯುದ್ಧ ತಂತ್ರ | ಗೆರಿಲ್ಲಾ (ಗೆರಿಲ್ಲಾ) ದಾಳಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ |
| ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಳ | ನಂದಗಡ (ಖಾನಾಪುರ ತಾಲೂಕು, ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆ) |
ಕಿತ್ತೂರಿನ ಕದನ ಮತ್ತು ಹೋರಾಟ
ರಾಯಣ್ಣನ ತಾತ ಮತ್ತು ತಂದೆಯವರು ಕಿತ್ತೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪರಾಕ್ರಮಿ ಯೋಧರಾಗಿದ್ದರು. ೧೮೨೪ ರ ಕಿತ್ತೂರು ಕದನದಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮನ ಜೊತೆಗೂಡಿ ರಾಯಣ್ಣ ವೀರಾವೇಶದಿಂದ ಹೋರಾಡಿದರು. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಕಿತ್ತೂರನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ರಾಯಣ್ಣ ಸೆರೆಯಾದರಾದರೂ, ನಂತರ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡರು.
ಸೆರೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದ ರಾಯಣ್ಣ, ಕಿತ್ತೂರಿನ ರಾಜಕುಮಾರ ಶಿವಲಿಂಗಪ್ಪನನ್ನು ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸಲು ಪಣತೊಟ್ಟು ಯುವಕರ ಪಡೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರು. ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಕೊಂಡು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿಗಳು, ಖಜಾನೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಸ್ತ್ರಾಗಾರಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ನಿದ್ದೆಗೆಡಿಸಿದರು.
ವಿಶ್ವಾಸಘಾತುಕತನ ಮತ್ತು ಬಲಿದಾನ
ರಾಯಣ್ಣನನ್ನು ನೇರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಲು ಅಸಾಧ್ಯವೆಂದು ಅರಿತ ಬ್ರಿಟಿಷರು, ಕೆಲ ದೇಶದ್ರೋಹಿಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂಚು ಹೂಡಿದರು. ೧೮೩೦ ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ರಾಯಣ್ಣನನ್ನು ಮೋಸದಿಂದ ಸೆರೆಹಿಡಿದರು. ವಿಚಾರಣೆಯ ನಾಟಕವಾಡಿ ೧೮೩೧ ರ ಜನವರಿ ೨೬ ರಂದು ನಂದಗಡದ ಆಲದ ಮರಕ್ಕೆ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಿದರು.
ಅವರ ಶೌರ್ಯ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಗವು ಇಂದಿಗೂ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನಪದ ಲಾವಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ.


